Araç Satış Sözleşmelerinde "Vekâleten Satış" Riski ve Üçüncü Kişilerin Dolandırılması Uyuşmazlıkları

Yazarlar: Av. Ahmed Yasin ARAK & Av. Nagehan ARAK

Kurum: ARAK Hukuk Bürosu

Öz

Bu çalışmada, noterliklerde gerçekleştirilen araç satış işlemlerinde "sahte vekâletname" veya "vekalet görevinin kötüye kullanılması" yoluyla üçüncü kişilerin uğradığı zararlar incelenmiştir. Türk Borçlar Kanunu'nun temsil hükümleri ile noterlerin hukuki sorumluluğu ve paranın bloke edilmesi sistemleri tartışılmıştır.

1. Giriş

Motorlu araç satışlarının resmi geçerlilik şartı, Noterlik Kanunu uyarınca noter huzurunda resen düzenlenen satış sözleşmeleridir. Ancak araç sahiplerinin bizzat notere gelemediği durumlarda "vekaletname" yoluyla işlem yapılması, kötü niyetli kişilerin suistimallerine zemin hazırlayabilmektedir. Azledilen (görevden alınan) bir vekilin eski vekaletnameyle işlem yapması veya vekilin araç sahibinden aldığı yetkiyi aşarak parayı kendi hesabına geçirmesi gibi durumlar, mülkiyet ve borçlar hukuku kapsamında karmaşık uyuşmazlıklara yol açmaktadır.

2. Vekilin Sadakat Borcu ve Yetkisiz Temsil Durumu

TBK m. 506 uyarınca vekil, vekalet görevini yerine getirirken müvekkilinin menfaatlerini gözetmek ve sadakatle davranmak zorundadır. Aracın piyasa değerinin çok altında üçüncü bir kişiye (veya vekilin kendi yakınlarına) satılması, sadakat ve özen borcunun açık bir ihlalidir.

Eğer vekaletname sahte ise veya vekil daha önce azledilmiş ve buna rağmen noter işlemi gerçekleştirilmişse ortada bir "yetkisiz temsil" (TBK m. 46) söz konusudur. Yetkisiz temsilcinin yaptığı satış sözleşmesi, araç sahibinin sonradan onay (icazet) vermemesi durumunda geçersiz kalır. Bu durumda araç sahibi, mülkiyet hakkına dayanarak aracın adına yeniden tescili için tapu-sicil iptal davasına benzer bir tescil iptal davası açabilir.

3. Güvenli Ödeme Sistemleri ve Noterin Sorumluluğu

Vekaleten satışlarda en büyük uyuşmazlık "paranın kime ödeneceği" noktasında yaşanır. Alıcı, parayı ruhsat sahibinin değil de vekilin şahsi hesabına gönderdiğinde ve vekil bu parayı mülk sahibine aktarmadığında satış sözleşmesi geçerli olsa bile mülk sahibi vekile karşı dava açabilir.

Bu tarz risklerin tamamen önüne geçilmesi amacıyla Türkiye Noterler Birliği tarafından hayata geçirilen Güvenli Ödeme Sistemi'nin kullanılması hayati önem taşır. Para bloke edilmeden noterin satışı onaylamaması esasına dayanan bu sistem, dolandırıcılık vakalarını asgariye indirmektedir. Ayrıca, azil kararlarını sisteme geç işlemeyen veya sahte kimlik/vekalet ayrımını objektif olarak yapmayan noterlerin de mülki sorumluluğu saklıdır.

4. Sonuç

Araç alım-satım işlemleri anlık güven ilişkilerine bırakılmayacak kadar sıkı şekil şartlarına bağlıdır. Vekaleten yapılan işlemlerde alıcıların parayı doğrudan ruhsat sahibinin banka hesabına "açıklama" kısmına şasi numarası ve plaka yazarak göndermesi veya Güvenli Ödeme Sistemi'ni tercih etmesi, hem mülkiyetin devrini güvenceye alacak hem de olası bir yetkisiz temsil davasında iyi niyetli üçüncü kişi sıfatını korumalarını sağlayacaktır.

Kaynakça

• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu (Madde 46 - 48, 506).

• 1512 Sayılı Noterlik Kanunu ve İlgili Yönetmelikler.

• Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin Noterlerin Tazminat Sorumluluğuna İlişkin Kararları.